Not only a Vietnam guidebook but also the daily life of a Saigonese who enjoy travelling as a backpacker

Monday, December 31, 2012

Chau Doc town

Content includes:  
A/ Overview and Map
B/ Sights and Activities in Chau Doc:
           1/ Float myself at peaceful, lovely riverside  
     2/ Chau Doc floating market

           3/ Floating house
           4/ Cham village
           5/ Chau Doc market
           6/ 15 days for eating 

 C/ Tra Su national cajuput forest - Kingdom of birds, storks

 D/ Rice fields around Tra Su  

 E/ Where to stay in Chau Doc

 F/ Getting to Chau Doc from Sai Gon
     Exit to Cambodia 

G/ Bung Binh Thien lake

H/ Chợ "độc" mùa nước nổi (Special market in floating season)

I/ Dấu xưa mùa nước nổi

A/ Overview and Map
Chau Doc is a beautiful riverside town, 250km from Sai Gon.

Its center with post office, market, goverment buildings and riverside park, is small enough to walk around. There is one statue of cat fish in the park - the symbol of Chau Doc. 

Just 15 minutes from the Chau Doc riverside by rowing boat, there is a floating house village where local poeple staying on and raising cat fish under the houses

Not far from the floating house village is the village of Cham ethnic people who still stay in traditional stilt houses. Cham people here follow Muslim.

About 5km from the Chau Doc's center is Chua Xu lady temple. People in the South Vietnam and Vietnamese overseas often comes to this famous temple. 

From Chau Doc, it takes 30km to Tra Su national cajuput forest - kingdom of birds and storks - where you can "float" yourself on grassland like golf with rowing boat. Coming to Tra Su, you also have chance to see the surrounding picturesque rice fields of Khmer ethnic people.

 Those who look for the waterway from Vietnam to Cambodia, should go to Chau Doc. The town have daily slow/fast boats taking tourists to Phnom Penh, Cambodia via Vinh Xuong - Kaam Samnor check points. Depart Chau Doc around 7:00AM and arrive in Phnom Penh about 4:00PM by slow boat and about 2:00PM by fast boat. Cambodian visa is available on arrival at check points
Its great to spend 2 to 3 days in and around Chau Doc 

                                                                           Map: web
Map explaination: "Red star" is the center of Chau Doc town. The rivers are Chau Doc river and Hau river. Chau Doc market is around Doc Phu Thu and Thuong Dang Le streets

B/ Sights and Activities in Chau Doc:

1/ Float myself at peaceful, lovely riverside
Back to crowded and busy Sai Gon city, I miss the peaceful time at Chau Doc riverside.

A cup of hot milk coffe and a bowl of beef noodle soup with just 37,000 VND, bought me a great place at riverside restaurant to watch the everyday life of local people on Chau Doc river: rowing boats slowly taking passengers to and from floating house village; fishermen casting their nets into the brown waterways; small motorised boats full of vegetables and fruits coming from nearby floating market; the water hyacinths with purple flowers were striking in the golden sunlight and deep blue sky... 

I was lucky to have many mornings at riverside and to feel that  life is really beautiful!

Riverside restaurant

                                                               Pics: vietnamguidebook

Beef noodle soup
                                                                    Pic: vietnamguidebook

When time slowly passes like coffee-drop

30/4 Park at riverside

                                                          Pics: vietnamguidebook

Rowing boat and sunset

                                                              Pics: vietnamguidebook

2/ Chau Doc floating market
A 15-minute drive by motorised boat from the riverside took me to Chau Doc floating market - a world full of colourful agricultural products such as coconut, banana, pineapple, guava, dragon fruit, jack fruit, custard apple and cabbage...

Thanks to its remote location, the market rarely see tourists and the local people are really friendly. I was welcomed onboard a big boat full of bananas and coconuts. The owner of the boat was busy with his daily job -  transferred bananas and coconuts to buyers. His wife sometimes helped him, but her main duty was to count money received from buyers.

From the top of the boat I had a nice general view of the market and surroundings. A lot of boats "stood" on the river and the bamboo poles were used to hang out many kinds of tropical fruits, like a way of advertising, so that buyers could recognise the products. Not far away, on the small motorised boats, many women wearing conical hats were chatting happily. One of them with a little son smiled and waved their hands to greet me. In the beautiful golden sunlight, I also saw the "warm" smoke coming out from hot noodle soup. Many sellers enjoyed the breakfasts offered by some floating boat restaurants... Sold and bought, came and back, the sellers were happy when their boats getting empty and buyers were glad when their boats full of fresh and cheap agricultural products. They made the river really "float"!

On the way back to riverside, I saw a young girl sitting at the front of a small motorised boat. Her blouse was blue and the sky was blue too. I fell in love with that nice peaceful time!

Note: A small motorised boat charges about 60,000 VND to visit Chau Doc floating market. There are many boats waiting at riverside.

                                       Selling bananas and coconuts. Pic: vietnamguidebook

The boat was full of green bananas. Pic: vietnamguidebook

Pulling up bananas. Pic: vietnamguidebook
                                                   Smiling and greeting. Pic: vietnamguidebook

Advertising. Pic: vietnamguidebook

Counting money. Pic: vietnamguidebook

Beautiful blue. Pic: vietnamguidebook

3/ Floating house
There are more than 2000 floating houses along Chau Doc river, make it a floating village which is just a 10-minute drive by rowing boat from the main town.

The people of this village go around by boats. Children go to school also by boats. If they dont want to go to market on land, there are some boats coming to their homes offering all kinds of food they need. Breakfasts are also served by boats. And there are floating coffee shops as well as Karaoke  in the village. Even wedding parties are also held on these floating houses...

About two or three generations live in one floating house. Some floating houses are very beautiful as they plant many kinds of flowers in the pots and place them at the front of the houses.

The villagers earn living by raising cat fish under floating houses. If the weather is good and the fishes are healthy, the biggest floating house can produce 90-ton fishes after 5 or 6-month raising. When you feed the fish, you will see there is no water but fishes.

Cat fish usually will be sold to factory and export to foreign countries such as USA and Europe. In 2011, exporting cat fish from Mekong delta earned about 1.8 billion USD.

You can visit this floating village and Cham ethnic group village with rowing boat. A rowing boat can afford 2 people. Come to riverside in the morning and there are many rowers waiting there. Pay for one boat about 50,000VND to 60,000VND. Its good to arrange the boat in the late afteernoon of the day before.

                          Statue of cat fish at riverside - the symbol of Chau Doc. Pic: vietnamguidebook

                                                   Floating houses. Pic: vietnamguidebook

                                               Feeding cat fish. Video: vietnamguidebook

4/ Cham village
A 35-minute rowing boat trip from the riverside will take you to Cham ethnic group village.

Most of Cham people here are farmers and fisherman. Some earns living by doing small busieness.

They usually live on stilt houses. When you arrive in the village, you will easily see a wood column of a house where on it Cham people marked the years. These years tell you the peak level of water of Mekong river for each year.

One of the Cham most delicious dish is beef or goat curry used with steamed rice or noodle. The sour soup cooked by Cham people is also excellent (they use "trai bua" and "dien dien" to cook sour soup. "Trai bua" give sourness like tamarind. "Dien dien" is yellow flower blooming during floating season)

Unlike most of the Viet people (Kinh) who follow Buddhism, the Cham people here follow Muslim.

Combine the trip to Cham village with floating house village.

Rowing boat to Cham village
                                                             Pics: vietnamguidebook

  Cham fisherman
                                                              Pics: vietnamguidebook

Stilt house in floating season
                                                             Pic: vietnamguidebook

                                                           Pics: vietnamguidebook

5/ Chau Doc market
One of the most colourful and biggest markets in Mekong delta where I see myself 22 years ago! It not only has so many kinds of vegetable and fruit that even I cant call out their names but also comes with meat, fish, crab, shrimp, chicken, duck and so on... Come to market, back to my livelyhood!

Most of fish, chicken, duck, crab and shrimp are alive. Children love seeing alive baby fishes or little chicken and ask mother to buy for them.

Chau Doc is very famous for its fermented fishes. Vietnamese tourists come to Chau Doc market surely will buy fermented fishes for themselves and  their friends like a gift. Just look at the colour of fermented fishes, I feel hungry. A lot of Vietnamese people love eating it everyday with rice or rice noodle, vegetable and garlic, chilli... When they stay far away from the country, they miss fermented fishes very much.
Many kinds of fermented fishes.  Pic: vietnamguidebook

You love sweet? Come to Chau Doc market, there are a lot of kinds of cakes and sweet drinks, sweet eats. Famous cakes are "Banh ich" (sticky rice with green bean or banana or coconut), "Banh khoai mi" (fried tapioca cake), "Banh bo duong thot not" (sticky rice with palm sugar and banana, coconut)... One day eating and drinking tour? You cant taste all in one day!

                                                           "Banh ich". Pic: vietnamguidebook

Chuoi nuong (banana)

For many guide books and non Vietnamese tourists, Vietnam noodle soup is just only "pho". In fact Vietnam has so many kinds of noodle soups. The ways to cook noodle soup are different from here and there. The ways of using raw material for cooking are not the same for different areas. And the ways of eating noodle soups are also different. Noodle soup in English is just the word cant figure out the "culture" of Vietnam noolde. Name some noodles in Vietnamese: bun, pho, mi, cao lau, bun uot, bun giai, bun tau...
Chau Doc market is very famous for its "Bun ca" (noodle soup cooked with fish and special herb called "ngai bun", and eat with vegetables, especially with "dien dien flower" and salt and chilli.)

Another famous dish is "Bun ken" (rice noodle soup cooked with coconut, mud fish, peanut and eat with salt, chilli, cucumber, bean sprout)

Chau Doc people also love "Bun cari bo"  (Noodle soup cookednic with curry, coconut, beef)

                                                           "Bun ca". Pic: vietnamguidebook

                                                          "Bun ken". Pic: vietnamguidebook

Many kinds of flowers are sold everyday and in Buddha day. Walking around the market, you will let your feet follow many people buying flowers. It makes me feel happy and peaceful.

Lemon or lime or tamarind? The famous sour one in Chau Doc market is "trai bua" and "trai truc". They give special sourness. Especially, "trai truc"  not only gives pure sourness but also the fragrance. In Mekong delta, just only Chau Doc, An Giang province has it! I usually buy it for my mom.
You have fever? Drink "trai truc" sour sweet juice and really feel better.
                                                       Trai truc: 50,000 - 80,000 VND/kg

Vietnamese women love "ca na ngao duong" (a sour fruit boiled and then mixed with sugar and eat with salt, chilli). Pregnant women ask their husbands to buy for them when he goes to market!

                                                   "Ca na ngao duong". Pic: vietnamguidebook

Cambodia, Laos, Thailand have tuk tuk. Chau Doc has "Xe loi" (A four-wheel vehicle with a male driver ). "Xe loi" is popular in the city and many people use it everyday. In Chau Doc market, "Xe loi" is "superman". It carrys many heavy goods on it, make it look like a "small mountain"...
A short ride with "Xe loi" charges about 5,000 VND to 10,000 VND. Ask how much first before getting on "Xe loi". Many "Xe loi" charges 50,000 VND for 1 hour.

                                                         "Xe loi". Pic: vietnamguidebook

6/ 15 days for eating 
There are many restaurants in and around Chau Doc that can keep foodies staying longer in Chau Doc than they planed.

One of most famous restaurants in Chau Doc is Bay Bong where many Vietnamese tourists come to enjoy dinner. The restaurant is a small, tall building and the price is reasonable.
Address: 22 Thuong Dang le street (Near Chau Doc market)

                                                             Pic: vietnamguidebook

Below are some delicious dishes of Bay Bong:

Canh chua bong dien dien nau ca basa (Sour soup cooked with basa fish and "dien dien" flower. This dish makes you feel better if you have fever)

Dien Dien flowers

Ca linh kho, an voi rau song ("Linh" fish cooked with fish sauce and eat with many kinds of fresh vegetables and lemon)

Ca linh chien gion an voi nuoc mam (Fried "Linh" fish, eat with sweet sour spicy fish sauce)

                                                            Pic: vietnamguidebook

Ca linh kho to ("Linh" fish cooked with fish sauce and pepper)

                                                               Pic: vietnamguidebook

"Ca linh" is one kind of fish that comes in great number in river during floating season, start from August to October. Vietnamese people like it very much

Ca basa chien gion (Fried basa fish with salt and lemongrass.)

                                                                 Pic: vietnamguidebook

Canh bau ca ro ( "Bau" - one kind of melon cooked with "Ro" fish. This dish makes you cool)

                                                           Pic: vietnamguidebook

Cai chua (Sour sweet "cai chua" vegetable. This makes you want to eat more and more!)

                                                                    Pic: vietnamguidebook

Ca basa kho to ("Basa" fish cooked with fish sauce in clay pot)

Thit ba roi kho to (Pork cooked with fish sauce in clay pot)

C/ Tra Su cajuput national forest - Kingdom of birds, storks: My love!!!
My love
I have one colleage. She didnt like Mekong delta. But one time came to Tra Su cajuput forest, she stood on the motorised boat in the middle of forest and shout: " So nice! so lovely". And she came back with her family!
I and my friends have been here many times and often come back 
What is Tra Su cajuput forest? Why to go? And love to go?

My answer
Tra Su cajuput forest is Vietnam national forest, managed by An Giang province' rangers. The cajuput trees here were planted since 1983. There are two kinds of cajuput: Australian cajuput with tall big trees and local Vietnamese cajuputs with small thiner trees.

Tra Su  is renowned for not only its almost-untouched natural beauty but also its sanctuary of flora and fauna. Take a boat trip into the forest, you will immediately feel like you are harmonizing with nature because of all of the impressive pictures of cajuputs, the fragrance of the flowers and the music-like noise of birds, insects and animals. 
Starting with a narrow motorised boat  in front of rangers' office, the boat move fastly on brown canals full of water lily, lotus, water hyacinth. Both sides of canals and inside the waterways are cajuputs. The sky above is deeply blue. The wind makes you cool. And, there, so many birds and storks fly out. Sometimes, you can see thousands of them! Your camera works continuously and burn the film, Im srue.

The driver then let the boat move slowly into small canal with thick cajuput forest where sometimes you can see beehives.

You then will  walk up to the top of observation post where you can see the green vast cajuput forest of 845 ha.  There is one big binoculars here helping you see clearly a lot of bats hanging on cajuputs trees far away. In the early morning and afternoon (4:00PM - 5:00PM) you can see many birds and storks flying out and back too. 

Beside the observation post, there is one small restaurant. They offer some delicous dishes and after your stomach is full, you can lie down on hammocks here. There is one monkey bridge over the canal too. Want to know how Mekong delta people deal with crossing canal and want to let your heart beating faster, get on and cross the monkey bridge. You love fishing? There is fishing service available at restaurant.

Now come to the most beloved part: get on the rowing boat and "float" your self on "grassland". The canals are fully covered by wolffia and inside the canals are the thick Vietnamese cajuput forests. The birds and storks' noise is around you. The golden sunlights "cast" on grassland. Here and there, the pics taken look like not real.

Stay until late afternoon to see beautiful sunset on cajuput forests and canals, then back to Chau Doc. 

For birds and storks' lovers: birds and storks fly out in ealy morning (about 6:30 AM) and fly back in late afternoon (about 4:30PM - 5:30PM). The bats fly out about 5:30PM

Starting with motorised boat from here

                                                                Pics: vietnamguidebook

Then float on duckweed
Pic: vietnamguidebook

Then to cajuput canal


                                                              Pics: vietnamguidebook

 And float on duckweed again
                                                          Pic: vietnamguidebook

Finally arrive in heaven: Rowing boat floats on grassland or golf

                                                          Video: vietnamguidebook

Light performance on grassland

                                                            Pics: vietnamguidebook

And see birds and storks



 Pics: vietnamguidebook
And see red dragonfly
Pic: vietnamguidebook
And spider
                                                                    Pic: vietnamguidebook

And beehive
                                                                  Pic: vietnamguidebook

And see wild water lily and lotus
Pic: vietnamguidebook

 Pics: vietnamguidebook
And poisonous mushroom?
                                                                  Pic: vietnamguidebook
From observation post
                                                                Pic: vietnamguidebook
                                                                 Pics: vietnamguidebook


                                                                Pics: vietnamguidebook
And sunset in Tra Su

Smoke comes out from burning rice field makes me feel homesick

  Pics: vietnamguidebook

Beautiful moon comes out - a day is over

                                                          Pic: vietnamguidebook

Location and contact
 Tra Su cajuput forest is in Tinh Bien district, An Giang province. Its 30km from Chau Doc town.
 Motorised boat and rowing boat services are available. Contact the rangers' office: (076) 221 8025
 Chief ranger, Mr. Tuan: 0169 946 7892

Best time to visit
Tra Su opens everyday. The floating season start from Mid August to beginning of November, is the best time to visit
For birds and storks' lovers: birds and storks fly out in ealy morning (about 6:30 AM) and fly back in late afternoon (about 4:30PM - 5:30PM). The bats fly out about 5:30PM

How to get there by public bus
At the Chau Doc riverside, near Chau Doc market, there is public bus to Nha Bang district. Bus will stop at Nha Bang bus station.(8,000VND/ticket/way)

Take public bus Nha Bang - Tri Ton. Get off the bus at Bung Tien bridge where you can see a panel on the left showing you Tra Su cajuput forest. From here, its about 3 km to the Tra Su cajuput forest's office (You can take motorbike or walk)

Vietnamese language
I would like to go to Nha Bang bus station: Tôi muốn đến bến xe Nhà Bàng

I would like to go to Tri Ton and get off the bus in front of Bung Tien bridge: Tôi muốn đi Tri Tôn và vui lòng cho tôi xuống xe ở trước cầu Bưng Tiền

I would like to go to Tra Su cajuput forest: Tôi muốn đi tham quan rừng tràm Trà Sư

How to get there by motorbike
A motorbike to Tra Su cajuput forest takes about 1 hour for 30km. Motorbike driver usually charges 100,000VND for 1 way. Some part of the road is pumpy and full of dust. But with motorbike you can stop on the way for taking photo.

There are many motorbike drivers taking local passengers to Tri Ton district. Most drivers dont know Tra Su cajuput forest. So ask them to go to Tri Ton, then to Bung Tien bridge and Tra Su is in front of you.

There is basic restaurant in the center of the forest (beside the observation post). It offers some delicious dishes such as:

Ga nuong mat ong (Fried garden chicken with honey)

                                                                        Pic: vietnamguidebook

Ga hap la truc (Steam garden chicken with "trai truc" leaves)

                                                                 Pic: vietnamguidebook

Ca loc nuong trui (Fried mud fish comes with tamarind sauce)

                                                                      Pic: vietnamguidebook

Canh chua bong dien dien ca basa (Sour soup cooked with basa fish and "dien dien" flower. This dish makes you feel better if you have fever)

Enjoy lunch in restaurant's "Cai tum"

                                                                    Pic: vietnamguidebook
Sleeping on the hammock
                                                               Pic: vietnamguidebook


                                                                        Pic: vietnamguidebook

and monkey bridge
Monkey bridge. Pic: vietnamguidebook

D/ Rice fields around Tra Su 
The rice fields around Tra Su in Tinh Bien and Tri Ton distrists draw a lot of photographers! They are dotted by palm sugar trees and are surrounded by low mountains. The rice fields are in light yellow, bold yellow, light green, bold green colours... Stepping into rice fields, you can meet many Khmer people: the man ride water buffalos, the boy chase the ducks, the little girl with bicycle on the field waiting for her mother, the ox cart carries rice...

Pics: vietnamguidebook

E/ Where to stay in Chau Doc
There are some basic good hotel at the center of Chau Doc, near the market.
The 4-star Victoria hotel is beautifully located at riverside

1/ Hai Chau hotel (My pick)
Address: 63 Suong Nguyet Anh street
Tel: (076) 626 00 66
Hot line:  0985 999 111
Overview:  clean room, nice design, English speaking friendly staff, good location

Room rate: 18 USD up with breakfast (bread and fried eggs, one drink)

Bonus: lift, hair dryer, wifi, booking slow and fast boat to Cambodia



                                                                      Deluxe room

                                          Standard room and bathroom. Pics: vietnamguidebook

2/ Trung Nguyen hotel 
Address: 86 Bach Dang street
Tel: 076 3561561/ 3866 158.

Overview: Small hotel, nice design, clean rooms, English speaking staff, good location

Room rate: 11 USD up (without breakfast)

Bonus: Offer travel information, online booking

Minus:  Be tired to climb up to the room with narrow staircase


3/ Ngoc Phu hotel
Address: 25 Doc Phu Thu street
Tel: (076) 386 6484

Overview: basic hotel, English speaking friendly staff

Room rate: 11 USD up (without breakfast)

Internet access charges 


                                                            Pic: vietnamguidebook

4/ Victoria hotel 
Address: 1 Le Loi street
Tel: 076 3865 010 

Overview: The best  hotel of Chau Doc with great location at riverside where you can spend hours to watch daily life on Chau Doc river. The swimming pool is a plus. Nice design.

Room rate: Public on web is from 140 USD up, but on Agoda is just 80 USD up!

                                                                   Pic: Victoria hotel
                                                           Pic: Vietnamguidebook

                                                            Pic: Vietnamguidebook

F/ Getting to Chau Doc by bus
Sai Gon - Chau Doc, 250km, takes 6 to 7 hours. Most bus operators offer Huyndai 45-seat bus. Some offers sleeping bus. Depart hourly
Below are some famous bus operators: Phuong Trang and Hung Cuong

Phuong Trang bus operator: For booking ticket; get on bus
Address: 328A Le Hong Phong, ward 1, district 10, Sai Gon
Tel: (08) 38. 309 309 - Fax: (08).38 333 467

 Kind of bus: Universe Luxury 45-seat with good A/C
 Price: 130,000VND/ticket (as 18 April 2012)
 Depart: 06:45, 08:45, 10:45, 13:45, 14:45, 15:45, 17:45, 19:45, 20:45, 21:45, 22:45, 24:15
 Stop on the way at Satra rest stop, Tien Giang province (about 2 hours from Sai Gon)

 Arrive in: Chau Doc bus station (5-minute motorbike to center of Chau Doc town)
 National highway 91,  Chau Doc town
 Tel: 0763.565888
 Note: Free transfer to the center of the town by van/car
 Vietnamese language: Please transfer me to the center of Chau Doc (Vui lòng chung truyển tới tượng đài cá basa trung tâm Châu Đốc) 

 Hung Cuong bus operator
 Chau Doc town
 Address: 84 Doc Phu Thu street, Ward A, Chau Doc town
 Tel: 076 3865 116 - 076 3560 807 

 Address: 48 Pho Co Dieu street, district 5, Saigon
 Tel: 3857 2624 - 3955 1247

Overview:  Hung Cuong is perhaps the largest bus operator for Saigon - Chau Doc. Offer new seating and sleeping bus with good air-conditioned. One hour has one bus from early morning till evening. 

Minus: Its usually crowded with local passengers and sometimes its quite noisy on the bus.

                                                               Pic: vietnamguidebook

Exit to Cambodia
The waterway from Chau Doc to Phnom Penh capital surely gives great sceneries and is the best way to come to the country of temples.

Depart from Chau Doc pier at about 7:00AM and arrive in Phnom Penh about  4:00PM by slow boat. (about 1:00PM by fast boat).
I prefer slow boat (enjoy beautiful sceneries along the way)
Depend on number of passenger, the boat operators use small or big wooden boat. The boats are just basic.
Fast boat is a canoe. 

Some boat operators offer slow and fast boat service:

TheSinhTourist ( 
Buy ticket in Sai Gon (246 De Tham street, district 1. Tel: 3838 95 97).
Buy ticket in Chau Doc (Ngoc Phu hotel: 25 Doc Phu thu street, Chau Phu A ward. Tel: 0763 866 484)

Note: TheSinhTourist has 3-day 2-night tour to Cambodia. Their guests stay in Ngoc Phu hotel. They arrive in hotel everyday about 6:00PM. So come to hotel at 6:00PM to see the tour guide and buy boat ticket.

I used its services two times with slow boat and really liked beautiful sceneries along the river. What a pity! The slow boat just took me to Vinh Xuong check point. From here a mini van took me to Phnom Penh. The van stopped at TheSinhTourist Phnom Penh hotel about 3:30PM. TheSinh hotel is about 15 minutes to Phnom Penh riverside. Tuk tuk charges about 2 or 3 USD to riverside.

Mekong Tours
14 Nguyen Huu Canh, Chau Doc, Vietnam.
Tel: (+84-76) 3 86 82 22 - 3 56 28 28

Slow boat: 10 USD (Depart at 7:00AM. Arrive about 4:00 to 5:00PM)
Fast boat: 25 USD (Depart at 7:30AM. Arrive in Phnom Penh at riverside dock, backpacker area about 1:00PM)
(I just visited its office. Havent used its services. The price is on 18th April 2012)

Ngoc Phu hotel: Booking slow and fast boat to Cambodia with same price with Mekong tours. (See Where to stay in Chau Doc)

Vinh Xuong check point (Vietnam)

Kaamsamnor check point (Cambodia)
                                                              Pics: vietnamguidebook

You can cross border to Cambodia via Tinh Bien - Phnom Den check points. The check point is in Takeo province, 120km from Phnom Penh capital.

There is public bus from Chau Doc to Tinh Bien check point, takes about 45 minutes for 23km

Cambodian visa is on arrival. From Phnom Den, taked a shared taxi to Phnom Penh (about 8USD/pax) (Note: I was in Tinh Bien check point. Havent been to Phnom Penh by shared taxi. The information of taking shared taxi to Phnom Penh is from famous Cambodia website:

G/ Bung Binh Thien lake


Pics: Vietnamguidebook

H/ Chợ "độc" mùa nước nổi (Special market in floating season)

Mùa nước nổi tràn về cũng là lúc làng quê ở An Giang lại chộn rộn với các chợ “độc” chuyên bán các mặt hàng chỉ xuất hiện trong mùa.

Chợ trùn Thất Sơn
Một trong những chợ “độc” chỉ xuất hiện theo con nước nổi là chợ trùn nằm trong góc khuất ở chợ Hòa Hưng (thị trấn Nhà Bàng, H.Tịnh Biên) có tuổi đời trên 40 năm. Chị Sang, một trong những chủ vựa trùn, nói cả miền Tây chỉ có nơi đây là có chợ trùn, các mối lái khác đều tới đây lấy trùn bán lại. Quả thật chị nói không quá lời, miền Tây có nhiều chợ côn trùng nhưng chưa có nơi nào có chợ trùn độc đáo như vùng Thất Sơn.
Chị Sang kể khi nước lớn tràn về, chợ trùn mới hoạt động xôm tụ, còn năm nào nước thấp chợ chắc chắn đìu hiu. Chị giải thích: “Nước lớn nên cá tôm cũng nhiều, ngư dân mới phấn khởi mua trùn làm mồi câu cá, tôm, lươn... Trùn bán ở chợ này là trùn hổ - mồi ngon rất bén cá tôm. Ngư dân còn dùng trùn để ủ sau đó đặt trong các ống trúm dụ bắt lươn, cua và các loài cá khác”. Theo kinh nghiệm của nhiều người trong nghề bán trùn, có một điều trùng hợp đó là khi trời sa mưa thì trứng trùn trong lòng đất nở thành trùn con. Đến khi con nước nổi tràn về thì trùn đã lớn, rồi sau đó qua mùa nước nổi tới nắng hạn trùn lại chết tan vào đất.
Mỗi ký trùn có giá bán từ 15.000 - 20.000 đồng, tùy theo mua lẻ hay mua sỉ. Chị Sang nhẩm tính từ sáng tới giờ mới bán được hơn 50 kg. Nghe chúng tôi hỏi thường mỗi ngày bán được bao nhiêu ký, chị nhìn xa xôi nói, mấy năm trước chỉ trong vòng vài tiếng đồng hồ là cân bán cả trăm ký trùn, có khi một ngày bán cả tấn. Ngày xưa nghe tên chợ trùn Thất Sơn ngư dân nào cũng biết. Còn bây giờ mọi chuyện đã khác...
Chị Sang bộc bạch năm nay mới 46 tuổi, nhưng đã có thâm niên bán trùn hơn... nửa đời người. Chị nói ngày xưa chợ trùn náo nhiệt lắm không lưa thưa như bây giờ đâu. Trong xóm con nít đã biết hốt trùn như hốt đất, nhà nào cũng chứa trùn hổ, vậy mà lái tới hối cân bán không đủ, rạng sáng ghe xuồng đậu đầy bờ kinh chờ tới lượt cân trùn. Những năm nước ngập lênh láng, người ta bơi xuồng tới cân trùn nên chợ đã nhộn nhịp càng thêm ồn ào.
Từ khi nghề nuôi cá tra và cá ba sa thịnh vượng thì chợ trùn càng sôi động hơn. Lúc đó, các ngư dân tới đặt mua trùn để đi câu cá ba sa, cá tra về bán cho các chủ bè thả làm cá giống. “Nhưng khoảng năm 2000, chợ trùn bắt đầu thưa thớt người mua kẻ bán", chị nói. Chị Sang lý giải do bây giờ các đồng lúa đã làm đê bao nên cá không còn lội vào đồng được. Nguồn lợi thủy sản giảm sút kéo theo các ngư dân đánh bắt cũng ít hẳn đi, rồi sau đó lại lai tạo thành công cá tra, cá ba sa nên dân câu cá giống xem như hết thời. Ngoài ra, ngày xưa ít sử dụng phân bón nên trùn hổ sinh sôi nhiều nhưng ngày nay dùng nhiều phân hóa học đã ảnh hưởng tới sinh trưởng của trùn làm cho chúng càng ít đi.
Anh Tư Vững  (35 tuổi, ngụ thị trấn Nhà Bàng) nói, bây giờ trùn hổ thì bắt bán câu cá, còn trùn quắn người ta mua làm thuốc hay nấu cháo ăn. Vững nói: “Trùn quắn ngâm rửa rạch, đem nấu cháo ăn ngon hơn cháo gà. Nhưng món này chỉ đãi người quen còn người lạ ăn ngại miệng”.

                                                                             Chị Sang đang cân trùn bán - Ảnh: T.D 

Rộn ràng chợ "độc"
Vào những ngày đầu tháng 10 này, chúng tôi có dịp len lỏi qua các tỉnh lộ, hương lộ vùng Vĩnh Quới (H.Tịnh Biên). Bà con ngư dân nói năm nay nước nổi lớn hơn năm 2012 nên cá tôm cũng khấm khá hơn. Vùng Thất Sơn có nhiều chợ họp rất sớm, tan nhanh nên người dân còn gọi là chợ “âm phủ”. Một trong những chợ âm phủ lâu đời là chợ Tha La, nhóm họp khoảng 3 giờ sáng ở chân cầu Tha La, tới 5 giờ thì chợ tan.
Khoảng thời gian tuy ngắn nhưng chợ thật rộn ràng. Xuồng câu lưới, lọp dớn... tấp nập đổ về. Các lái cá chộn rộn cân cá, rồi phân chia cá đồng theo nhóm, đưa lên xe đi nhanh về thị thành cho kịp buổi chợ trưa. Quá 6 giờ, chợ âm phủ Tha La nhường bước lại cho các chợ “chồm hổm” bán các loại cá nuôi chen lẫn cá sông, cá đồng.
Họp trễ hơn chợ âm phủ một chút là chợ tép đồng, chợ cá chạch ở xã Vĩnh Quới, H.Tri Tôn. Độ 6 giờ sáng, những người dân sau một đêm giăng lưới, kéo lưới vất vả trên đồng đã đem cá tép tới đây cân. Cảnh bán diễn ra ồn ào nhưng tan rất nhanh vì người mua kẻ bán quá rõ nhau nên không ai nói thách, cò kè thêm bớt.
Anh Sáu Đặng, một lái tép nói mùa nước nổi năm nay anh thu mỗi ngày hơn 300 kg tép với giá 10.000 đồng/kg. Lượng tép này được cân bán lại cho những người chuyên nấu bún cá, bún cua. Họ dùng để ủ làm mắm tép hay phơi tép làm khô trộn ăn với bún cá, bún cua.
Năm nay các cánh đồng vùng Tri Tôn nhiều nơi nước ngập lênh láng, nên với kinh nghiệm mấy chục năm trong nghề, vựa cá ông Ngọc dự đoán cá linh, cá đồng như cá rô, cá sặc, cá lóc cùng các loài cá sông như cá khoai, cá chốt sẽ nhiều hơn.
Mùa này cũng là mùa của những chợ tự phát như dọc theo quốc lộ 941 qua các xã Vĩnh Bình, Vĩnh An, Vĩnh Hanh của H.Châu Thành, hai bên đường rất đông người bày bán bông điên điển và gỏi điên điển. Bà Tư Bé, ngụ ở xã Vĩnh Bình nói mấy năm gần đây hàng trăm hộ dân tận dụng nước nổi trồng điên điển bán và cho thu hoạch khá. Bà  Bé nói: “Cây điên điển ngộ lắm, có nước nổi tràn về đồng dù nước lớn hay nhỏ chúng mới mọc được, khi nước rút bông tàn tụi tôi chặt bỏ cây điên điển trồng cây khác, đợi tới lũ năm sau tiếp tục trồng điên điển”. Bà Bé cho biết một hộp gỏi chua điên điển giá 30.000 đồng, còn một 100 gram bông điên điển tùy theo đầu mùa hay cuối mùa lũ má bán giá 3.000 - 4.000 đồng...
Ốc đồng mùa nước nổi tại H.An Phú
                                                        Ốc đồng mùa nước nổi tại H.An Phú - Ảnh: Thiên Lộc

                                                                                Chợ cua đồng Khánh An

Chợ cua ốc đầu nguồn
Nếu miệt Thất Sơn sôi động với những chợ cá, tép thì vùng An Phú - đầu nguồn sông Hậu - cũng rôm rả với các mặt hàng cua đồng, ốc, rắn. Người mua kẻ bán hối hả để chủ vựa kịp vô hàng chuyển cua ốc lên xe tải đưa về TP.HCM, Hà Nội. Khác với chợ ở Thất Sơn, chợ độc vùng An Phú chỉ hoạt động vào ban chiều.
Ngay trên bãi đất trống gần chợ xã Khánh An, chợ ốc đồng lúc này đang nhộn nhịp. Cánh đàn ông thì khiêng cân ốc, cánh phụ nữ thì phân loại ốc lớn nhỏ, loại bỏ ốc chết cân ký bán cho các hộ nuôi cá. Bà Tư Lê, chủ vựa ốc, cho biết ốc đồng mua lại của ngư dân với giá từ 8.000 - 10.000 đồng/kg. Cầm con ốc to ù, bà Tư Lệ giải thích: “Mùa lũ mới có ốc đồng nhiều, người Sài Gòn, Hà Nội rất khoái ốc này vì chúng là ốc bươu chính hiệu". Bà Tư Lệ nhẩm tính có ngày cân mua hơn 2 tấn ốc, phân loại xong đóng ốc vô thùng đưa lên xe tải đi xa.
Từ chợ ốc đi vài cây số lại thấy nhộn nhịp chợ cua đồng. Anh Ba Long, chủ vựa cua, vui vẻ nói nước hơi lớn hơn năm rồi nên cua đồng cũng nhiều hơn, bình quân một ngày vựa anh thu trên 1 tấn cua. Anh Ba Long nói không ngờ gần đây dân Sài Gòn lại xem cua đồng là đặc sản, họ chỉ thích cua thiên nhiên chứ không kết cua nuôi. Mùa lũ nên nhiều con cua mập ù với đôi càng chắc khỏe. Anh Long cười: “Nước lũ về nên mua bán cũng thảnh thơi, còn mùa khô cua ít, giá mấy chục ngàn đồng ký mà mấy lái ở Sài Gòn cứ thúc hối không biết kiếm ở đâu mà giao cho đủ”. 
Buổi chiều ở chợ Bắc Đai lại huyên náo. Người thì cân cua, người thì cân ốc, rắn, rắn mối... tạo ra âm thanh náo động làng quê.  Anh Sáu Hớn bán tạp nhạp cua rắn nói: “Mùa lũ dễ sống, cá cua, bắt cũng dễ, bán cũng mau. Như bầy rắn mối này mùa lũ nhiều lắm nên giá rẻ, 1 kg giá 50.000 đồng, đâu chừng 20 con được 1 kg, ăn no bụng luôn à nghen. Mùa khô làm gì có giá đó”.
Thanh Dũng (Thanh Nien newspaper)

I/ Dấu xưa mùa nước nổi (Thanh Nien newspaper)

Sợ con rồng dữ

Miền Tây Nam Bộ vào mùa nước nổi. Năm nào nước nhỏ thì gọi là lũ đẹp, còn nước lớn gây ngập lụt gọi là lũ dữ. Người miền Tây sống cùng nước lụt bao đời nhưng ảnh hưởng của sóng thần và nạn lụt lội cùng xảy ra trong những năm Thìn vẫn còn là nỗi ám ảnh kinh hoàng.

Châu Đốc ngập lụt trong năm 2011 - Ảnh: Đặng Ngọc

Đã đầu tháng 10 nhưng mực nước từ sông Hậu chảy qua TP.Châu Đốc (An Giang) vẫn còn khá thấp. Các đài khí tượng đưa tin mực nước đo được ở sông Hậu khoảng 2 m, chỉ ở mức báo động 1, dự đoán năm nay có khả năng lũ không lớn. Tin trên khiến cư dân trong vùng buồn vui lẫn lộn, bởi lụt không về thì lúa và hoa màu, nhà cửa không hư hại; nhưng bù lại phù sa, cá tôm ít hơn, kèm theo đó là nỗi lo khô hạn vào vụ mùa năm sau.
Nhìn cảnh người dân thong dong chạy xe dập dìu trên các đường lộ nội thành, ông Liêm Châu (90 tuổi, ngụ TP.Châu Đốc) nhớ lại những năm nước lụt hoành hành biến Châu Đốc thành bể nước, nước sâu quá ngực người lớn nên đi lại phải dùng xuồng ghe. Ông Châu nói người xưa tính nước lớn đơn giản lắm, cứ 3 năm nước nhỏ thì năm sau đó có lụt lớn tràn về.
Ông Liêm Châu là nhà biên khảo nên ghi chép tỉ mỉ những năm rồng “quậy” gây nước ngập lênh láng, như năm Nhâm Thìn 1952, nước lụt tràn về biến con sông Hậu hiền hòa trở nên dữ tợn. Trong trí nhớ của ông, thì: “Nước chảy ồ ồ ngập trắng phố xá, nhà cửa ở tỉnh Châu Đốc. Trong con nước trắng trời, người và gia súc, gia cầm chen chúc trên bộ ván, giường ở chung nên hôi hám; rác rến, xác động vật sình thối trôi lênh bênh trong nhà. Người già ngồi rầu rĩ, trẻ con khóc um sùm do bị cha mẹ lấy dây trói chân sợ nó té sông chết trôi. Nước dâng nhanh quá khiến trâu, bò, heo lạnh lẽo chết, không còn chỗ cho chúng ở chủ phải bán tháo”. Đến năm Giáp Thìn 1964, nước thượng nguồn tràn về như thác gây lụt bão ầm ầm làm thường dân điêu đứng. Năm Bính Thìn 1976 có lụt nhưng là “rồng hiền” nên kéo nước dâng cao không gây bão giông. Tới năm Canh Thìn 2000, nước lụt tràn về dữ dội "lớn chưa từng thấy trong vòng 40 năm" nhấn chìm làng mạc phố xá trong biển nước. Theo thống kê của UBND tỉnh An Giang, con rồng dữ ấy đã gây tổn thất cho tỉnh trên 700 tỉ đồng, cướp sinh mệnh già trẻ trên 70 người.
Nạn ách Giáp Thìn
Tiến sĩ Lê Anh Tuấn, Viện Nghiên cứu biến đổi khí hậu ĐBSCL (Trường ĐH Cần Thơ), nói do vài trận lũ năm Thìn có xảy ra bão lớn, lụt to nên cứ đến năm Thìn bà con nông dân lại nhớ đến câu "Năm Thìn bão lụt". Tuy nhiên, cũng có những năm Thìn như Mậu Thìn 1988, năm Nhâm Thìn 2012 nước lũ chỉ ở mức trung bình.
Nhưng với người cao niên, sự tàn khốc của các trận lụt năm Thìn sau này còn kém năm Giáp Thìn 1904. Lúc đó, đầu rồng quần nát ở biển Gò Công - Mỹ Tho (nay thuộc tỉnh Tiền Giang) còn đuôi rồng quét qua vùng Tân Châu, tỉnh Châu Đốc làm kinh hồn mất vía người dân. Nhà văn Nguyễn Chánh Sắt (sinh năm 1869, ngụ ở Tân Châu) chứng kiến cảnh hãi hùng ấy đã có bài thơ như sau: Trên ngọn gió ùng nghe thất vía/Ngoài sâu, nước giẫy thấy kinh hồn/Cửa tiền hư hại hơn ngoài triệu/ Người vật điêu tàn tính quá muôn.
Lụt Giáp Thìn 1904 được Huỳnh Minh ghi nhận trong sách sưu khảo Gò Công quá bi thương. Rằng hôm ấy ngày 1 tháng 5 (DL), ở Gò Công - Mỹ Tho, trời quang đãng đột ngột có gió thổi mạnh cây rung lá đổ, lần lượt nhà bị sụp. Các nhà ngói rung động, tường xiêu vách đổ ầm ầm. Rồi cuồng phong nổi dậy, mây mù bao phủ, mưa tuôn xối xả, sóng thần tràn vào, những cơn sóng chụp đứng lên cao cuốn mất nhà cửa, nước ngập lút ngọn cây.
Cơn đại hồng thủy ấy 3 ngày sau mới rút, quang cảnh tơi bời ảm đạm, thiệt hại về tài sản và sinh mệnh quá nhiều. Từ xưa đến nay ở Việt Nam chưa có trận mưa bão nào lớn như bão Gò Công. Cùng đó là tử thi bị nước cuốn nằm theo lề đường, hoặc bị mắc kẹt trên lùm cây bày ra một cảnh hoang tàn. Đêm về đèn tối thui, nhà nhà than khóc rợn cả người, chó không sủa, đường sá vắng tanh. Ước tính cơn bão đó làm hơn 5.000 người ở Gò Công và các vùng khác bị nước cuốn chết trôi trong một đêm.
Tưởng đã yên nào ngờ mùa nước nổi về, rồng dữ năm 1904 lại kéo giông bão gây lụt lội các châu huyện. Ông Liêm Châu lọ mọ tìm lại báo Nông cổ mín đàm xuất bản ngày 6.10.1904 miêu tả nạn lụt như sau: Bổn quán có được thơ người Châu Đốc nói về nước lụt tại Châu Đốc như vầy: “Nước sau đồng giáp núi Sam, sâu bảy, tám thước tây. Nhà ngập mất nóc, người không có chỗ ở, hư hại loài vật nhiều lắm, dân sự không làm nghề gì được, có nhà phải đói. Đồ đạc giường ghế mỗi nhà đều kê lên hết. Trong nhà cá lội bèo khê rắn rít không biết là bao nhiêu. Giường chiếu, mùng mền, trước khi ngủ phải đập giũ, phải tấn cho kỹ lưỡng. Nếu không rắn rít chui vào, động nhằm thì nó cắn. Họ nói từ cổ chí kim, không có năm nào nước lụt lớn như năm nay”.
Sau đó, Nông cổ mín đàm số ra ngày 3.11.1904 đưa tiếp thảm cảnh nước lụt Châu Đốc: “Cha chả! Nước lụt năm nay quá sức, trong hạt bị thiệt hại nhiều lắm. Trâu bò, heo ngựa, gà vịt chết mười phần hết bảy. Người ta chết đói cũng nhiều. Nhà cửa lớp trôi, lớp chìm mất nóc. Nhà nghèo kẻ đi ở đậu, người thì đóng bè chuối ở linh đinh trên mặt nước, bị sóng đánh bè rả chìm chết cũng nhiều. Quan phần trị cho tàu đi rước mấy người ở bè như vậy đem về tại núi Sam, có hơn hai ngàn người, nhà nước nuôi và có cho hai chiếc chaloupes lên mỗi ngày chở gạo đi chẩn bần. Mấy làng ở gần quan thì đến tại tòa bố lãnh gạo về phát cho nhà nghèo”.

Kênh Ông Kiệt

Nước lụt dâng cao từ tháng 7 cho đến tháng 10 mới rút nên trong màn nước trắng trời ấy, biết bao chuyện đau thương xảy ra.

Bài vè nước lụt
Kênh Võ Văn Kiệt tháo nước lũ từ sông Hậu ra biển Tây giảm bớt lụt lội - Ảnh: T.D

Ông Liêm Châu nói do vùng đồng bằng vào mùa lụt nước ngập phủ đường sá, cầu cống nên những nhân công ở Sở Trường Tiền (Sở Xây dựng và Cầu đường) thất nghiệp. Buồn tình, nhiều nhân công ngồi túm tụm cùng dân nghèo thở than rồi đặt ra bài vè nước lụt tả cảnh ảo não tai ương mùa nước dữ. Theo thời gian, bài vè bị quên lãng xa lạ cùng đời sau. Mê nghiên cứu nên ông Châu đã chép tay giữ cẩn thận bài vè, trong đó có những câu thương tâm: Thình lình tháng 8 đầu trăng/nước đâu tuôn tới chảy phăng tới hoài/ban đầu nước chảy sông ngoài/sau vô rạch nhỏ chảy đầy ruộng nương... nhà nào cất chắc thì may/cái nào cột yếu gió lay đong đùa/áo quần rách nát te tua/đồ đạc hư bể như cua gãy càng/Trường Tiền thôi mới lịnh tràng/cấm xe lên xuống sợ đàng rủi ro... nhơn dân luôn những thảm sầu/vịt gà heo củi bán nhầu kể chi/hai hàng lụy nhỏ lâm li/lúa ngập tới đọt còn gì mà mong... hàng hóa thì bán giá cao/kẻ nghèo tiền ít biết sao mua xài/thấy đời chán nản ngán ngơ...
Bài vè ấy nói lên toàn cục vùng châu thổ trong mùa nước lụt đời xưa. Ở các nơi đầu nguồn Tân Châu, An Phú (An Giang), nước tràn về trắng đồng, làng mạc chìm trong bể nước, nhà cửa bị ngập cột vách lung lay người dân phải di tản sợ nước lũ cuốn sập nhà, sợ đất sụt gây chết người. Ngay cả các vùng cao như Bảy Núi cũng bị ngập lụt. Ông Trần Hữu Phước (81 tuổi, nguyên Chủ tịch UBND H.Thoại Sơn, An Giang) nhớ lại: “Vùng đất này cao lắm nhưng lụt lớn vẫn ngập, lúc đó người dân kéo lên núi Thoại Sơn chờ nước rút, có những năm lụt lớn tới độ ghe tàu lớn chạy tới rước dâu tấp vào ngọn núi mà không bị vướng víu gì”.
Ở Vĩnh Xương, Vĩnh Hòa, Phú Lộc, Châu Phong, Vĩnh Hậu thuộc Tân Châu lúc đó nước lớn nhiều nhà sàn cao hơn 4 thước nhưng nước ngập tràn nhà nên người ta phải kéo nhau lên gò cao che chòi ở. Còn ở H.Tri Tôn, nhà cửa bị ngập nặng nên người dân phải bế bồng lên núi cao chờ nước rút.
Trọng Bình, làm ở Báo Nông thôn ngày nay sinh trưởng ở vùng lũ từ nhỏ, quen với nước lụt là thế, nhưng lúc vừa vào nghề cầm máy quay cho tới nay đã hàng chục năm, Bình vẫn bị ám ảnh bởi cái chết “xóc chéo” trong lũ. Đó là năm 2000, xã Phú Lộc, Lê Chánh... bị nước lớn bủa vây nên nhiều người già trẻ té sông chết. Bình nhớ lại: “Không có đất chôn nên người thân bó xác người chết bằng nhiều lớp bọc ni lông treo trên cây nhưng vẫn bị côn trùng, chim chóc tới rỉa thủng bọc. Xác người treo ngấm mùi mưa nắng bốc lên tanh tưởi một vùng, nước vàng rỉ từ xác rơi lỏn tỏn xuống nước, kéo cá bu tới đớp. Lúc nhỏ tôi nghe kể nhiều về chuyện này nhưng không ngờ thực tế lại đáng sợ và đau lòng quá, lúc đó quên cả sợ hãi, tôi lội nước tới quay cận cảnh”. Đoạn phim ấy khi phát sóng trên các đài đã gây xúc động.
Kênh Ông Kiệt
Các cựu lão nói nếu không có kênh Ông Kiệt thì ngập lụt vẫn còn đe dọa. Công ấy do cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt quyết định phóng tuyến kênh T5 làm đường thoát cho nước lũ rút ra biển Tây. Kênh T5 bắt đầu từ xã Lạc Quới (H.Tri Tôn, An Giang) chạy dài tới H.Hòn Đất (Kiên Giang) được người dân gọi thân thương là kênh Ông Kiệt. Năm 2009, kênh T5 đã được HĐND tỉnh An Giang chính thức đặt tên kênh Võ Văn Kiệt và dựng bia ông ngay đầu kênh ở xã Lạc Quới ghi nhận công lao to lớn với dân. Kênh T5 biến đổi vùng đất đầy nước đỏ, chua phèn, muỗi mòng của Tứ giác Long Xuyên (TGLX) rộng lớn trên 470.000 ha thuộc An Giang, Kiên Giang và TP.Cần Thơ thành vựa lúa miền Tây.
Ông Nguyễn Minh Nhị (nguyên Chủ tịch UBND tỉnh An Giang) trong hội thảo khoa học 20 năm khai thác, phát triển kinh tế xã hội vùng TGLX tổ chức cuối năm 2012, thuật lại như sau: Mùa khô năm 1996, Thủ tướng Võ Văn Kiệt đích thân cùng các nhà khoa học đi khảo sát toàn vùng TGLX và các tuyến kênh tìm cách thoát lũ ra biển Tây, rước ngọt và rửa phèn cho TGLX. Lúc này, một số tuyến kênh như kênh Tám Ngàn và kênh T6 trong vùng TGLX đã đào xong nhưng chưa thông tuyến nên không rửa phèn hiệu quả, ngập lụt diễn ra vẫn phức tạp. Sau khảo sát và lấy ý kiến các nhà khoa học, ngày 22.4.1996, Thủ tướng Võ Văn Kiệt quyết định cho khởi công đào kênh, huy động sức người hối hả hoàn thành con đê trước lũ để xả lũ nên 4 tháng sau con kênh T5 hoàn thành với tổng chiều dài 36.700 m, mặt rộng từ 30-36 m, đáy 20 m, tổng khối lượng đào 5.608.000 m3 đất đem đắp nền giao thông và tuyến dân cư, tổng kinh phí gần 98 tỉ đồng.
Có thể nói kênh Võ Văn Kiệt là con kênh đào hoàn thành nhanh nhất trong lịch sử kênh đào Việt Nam. Cùng với các tuyến kênh khác như T4, T5, kênh Tám Ngàn..., kênh Võ Văn Kiệt đã dẫn nước lũ từ sông Hậu thoát ra biển. Lượng phù sa vun đắp cho TGLX đã đẩy lùi phèn chua, người dân các nơi kéo đến lập nghiệp tạo nên làng mạc sung túc...

Những năm lũ lớn kinh hoàng gây chết người, thiệt hại tài sản ở An Giang nói riêng và ĐBSCL nói chung như năm lũ 1966 mực nước đo được ở Tân Châu là 5,28 m và Châu Đốc là 4,84 m làm chết 68 người, 82.000 ha lúa và hoa màu thiệt hại. Lũ năm 1991 nước đo tại Tân Châu cao 4,50 m và vùng ĐBSCL có 158 người chết, 197.477 căn nhà hư hỏng, thiệt hại các thứ trên 2.217 tỉ đồng. Lũ năm 1994 mực nước tại Tân Châu cao 4,67 m và Châu Đốc là 4,26 m làm vùng ĐBSCL có 407 người chết, 505.906 căn nhà hư hỏng. Lũ năm 1996 nước đo ở Tân Châu cao 5,03 m và Châu Đốc là 4,7 m, vùng ĐBSCL có 217 người chết, 78.859 căn nhà hư hỏng, tổng thiệt hại trên 2.182 tỉ đồng.

Truyền thuyết lúa ma, lúa nổi

Trong con nước trắng trời, có những loại lúa vẫn ngạo nghễ vượt nước lụt vươn lên tạo nên kỳ tích hạt lúa miền Tây.

Những giai thoại kỳ thú
Ông Nguyễn Văn Lê (68 tuổi, ngụ thị trấn Ba Chúc, H.Tri Tôn, An Giang) nhớ lại những năm ngập lụt, người dân vùng Bảy Núi rất khổ. Họ lên núi đào khoai rừng ăn đỡ đói, số khác chống xuồng tìm lúa ma ăn. Ông Lê nói: “Nước lụt chỉ có lúa ma, lúa nổi mới chống chọi mọc trong lũ. Nhờ chúng nên lũ rút có gạo ăn, nếu không rất khổ sở”.
Nhắc tới lúa nổi, nhiều cựu lão kể, chúng còn gọi là lúa chạy nước hoặc lúa vượt nước hay lúa sạ vì chỉ sạ thẳng hạt không cấy như lúa thường. Lúa ma là lúa mọc hoang trong lũ, còn lúa nổi do người trồng. Chúng giống nhau ở điểm lũ lên cao thì các lóng lúa mọc dài vượt nước, dinh dưỡng lúa ma không bằng lúa nổi. Lúa nổi là lúa sạch bổ dưỡng nên ngày xưa khi nấu cơm, người dân lấy nước cơm rồi bỏ vào đó chút đường quậy uống.
Thạc sĩ Lê Minh Tùng, Chủ tịch Liên hiệp Các hội khoa học kỹ thuật tỉnh An Giang, nguyên Phó chủ tịch UBND tỉnh An Giang nói cây lúa nổi có nhiều truyền thuyết kỳ thú. Trong dân gian truyền rằng lúa nổi kết bó từ thượng nguồn trôi theo lũ về Tân Thạnh, Hồng Ngự rụng xuống, năm sau tự mọc lên và chín. Nhà nông thu hoạch làm lúa giống và gieo sạ phát triển thành các giống lúa nổi. Điền chủ đầu tiên trồng nhiều lúa nổi là đốc phủ Ngãi ở Đốc Vàng và đốc công Đinh ở Vĩnh Chánh, Thoại Sơn.
Tờ Gia Định báo ra ngày 15.11.1901 đăng Chủ tỉnh Châu Đốc loan tin lúa nổi do ông Phan Văn Vàng trồng thử nghiệm thành công ở Hà Bao, Phước Hưng, Châu Phú, lúa có thể lên cao đến bốn năm thước. Chủ tỉnh kêu gọi dân chúng nên trồng thử lúa này. Còn theo Địa chí An Giang dẫn nguồn cuốn sách Monographie de la province de Long Xuyen thì lúa nổi do linh mục Conte ở xứ đạo Năng Gù đem từ Kongpocham đến Châu Đốc vào năm 1891. Nhưng theo báo cáo chính thức của chính quyền thực dân Pháp thì giống lúa nổi du nhập từ Thái vào Châu Đốc!
Tuy có nhiều truyền thuyết nhưng báo chí xưa và Chủ tỉnh Châu Đốc lại hay nhắc đến tên ông Vàng, chọn tên ông đặt tên đường ở Châu Đốc. Biên niên sử An Giang cũng ghi rõ năm 1891 giống lúa sạ mà người Pháp gọi là lúa nổi (rir flottant) được Phan Văn Vàng đem về từ Campuchia sau đó gieo giống thành công.
Lúc đầu có 2 loại giống lúa nổi được trồng nhiều ở An Giang gồm Tàu Binh và Nàng Tây, sau có thêm nhiều giống khác. Thân lúa dài từ 2-5 m nên vượt nước tuy nhiên năm nào lũ lên quá nhanh, một ngày đêm lên cao hơn 10 cm nước thì lúa vươn lóng không kịp, có thể chết. Ông Tùng nói trồng lúa nổi không tốn phân bón, bỏ mặc cho trời nên nhà nông rất khỏe, nhưng bù lại năng suất thấp từ 1-1,2 tấn/ha.
Lúa nổi là nguồn lương thực khá quan trọng trong một thời gian dài, nhờ lúa nổi mà sau lũ rút người dân Châu Đốc, Long Xuyên không phải cực nhọc tìm mua lúa thóc. Diện tích lúa nổi ở An Giang từ 50.111 ha tăng lên gấp đôi, đến khi Hiệp định Genève được ký kết, diện tích lúa ở An Giang là 272.250 ha. Từ năm 1954 - 1975, lúa nổi được trồng trải rộng từ Châu Đốc xuống Thốt Nốt qua Đồng Tháp. Và An Giang có diện tích lúa nổi lớn nhất ở Nam bộ với hơn 270.000 ha cho sản lượng 400.000 - 500.000 tấn/năm.
Bảo tồn lúa nổi ?
Mấy năm trước ngay mùa này vào vùng Bảy Núi có thể bắt gặp đồng ruộng xanh mướt lúa nổi rập rờn trong con nước. Nhưng bây giờ hỏi lúa nổi nhiều người nói thẳng: lúa đó ít người trồng lắm, còn lúa ma kiếm một hạt cũng không có. Ông Hai Nghi (64 tuổi, ở thị trấn Ba Chúc) nói lúa nổi ở vùng này thành lúa xưa rồi. Theo ông Nghi, lúa nổi chỉ mọc khi có nước nổi, còn bây giờ vùng đất núi ít ngập lụt nên lúa nổi khó sống.
Ông Lê Minh Tùng nhớ lại năm 1967, An Giang đón nhận giống lúa cao sản ngắn ngày Thần Nông 8 và Thần Nông 5 của Viện Nghiên cứu lúa quốc tế IRRI, mở đầu chương trình phát triển lúa gạo ở tỉnh. Giống lúa mới này sinh trưởng nhanh, cho năng suất cao, trồng được 2 vụ so với các giống lúa nổi chỉ trồng một vụ. Năm 1970, diện tích canh tác lúa Thần Nông tăng từ 31.000 ha lên 47.000 ha rồi mở rộng dần lấn ép lúa nổi. Lúc lúa vụ 3 được triển khai cùng với xây các đê bao chống lũ thì lúa nổi bị lãng quên với diện tích chỉ vài trăm héc ta trồng ở Tri Tôn.
Nhưng lúa nổi với phẩm chất chống chọi được nước lũ, kháng các loại sâu bệnh, không cần phân bón, gạo sạch và bổ dưỡng mà lúa cao sản hiện nay không sánh kịp... vẫn là mối quan tâm của các nhà khoa học. Viện Nghiên cứu phát triển ĐBSCL (Trường ĐH Cần Thơ) đã bảo tồn được nhiều giống lúa nổi, lúa ma làm nguồn gien quý và nghiên cứu lai tạo giống lúa mới chống chọi với lũ, với sâu bệnh cho năng suất cao.
Tháng 4 năm nay, UBND tỉnh An Giang đã tổ chức hội thảo khoa học về đề tài xây dựng kế hoạch bảo tồn và phát triển lúa mùa nổi tìm giải pháp hữu hiệu bảo tồn lúa mùa nổi và tìm hướng ra cho sản phẩm lúa sạch này. Theo ông Nguyễn Văn Kiền, Phó giám đốc Trung tâm nghiên cứu và phát triển nông thôn (Trường ĐH An Giang), trước đây ở An Giang có nhiều giống lúa nổi như Nàng Pha, Nàng Tây, Tây Đùm, Tàu Binh… nhưng bây giờ người dân chỉ trồng giống lúa nổi Bông Sen thôi. Hiện trung tâm đã ký với UBND xã Vĩnh Phước, H.Tri Tôn một chuỗi các dự án phục vụ nghiên cứu và phát triển vùng lúa mùa nổi từ 2013 - 2016, hướng đến sản xuất sạch, sinh thái, xây dựng nhãn hiệu hàng hóa để nâng cao giá trị hạt gạo lúa mùa nổi, nghiên cứu về chuỗi giá trị hạt gạo, lúa mùa nổi, các nghiên cứu về phát triển mô hình du lịch nông nghiệp - văn hóa sống chung với lũ... 
Thanh Dũng

No comments:

Post a Comment